Tổng quan
Tiến lên miền Nam là trò bài phổ biến nhất Việt Nam. Bốn người chơi, mỗi người 13 lá từ bộ bài Tây 52 lá. Người chơi lần lượt ra bài theo bộ, bộ sau phải “lớn hơn” bộ trước cùng loại. Ai đánh hết bài trước là người thắng.
Thứ tự lá bài và chất
Thứ tự lá (từ nhỏ đến lớn):
3 < 4 < 5 < 6 < 7 < 8 < 9 < 10 < J < Q < K < A < 2
Lá 2 (gọi là heo) là lá lớn nhất.
Thứ tự chất (từ nhỏ đến lớn):
♠ Bích < ♣ Chuồn (tép) < ♦ Rô < ♥ Cơ
Khi hai lá cùng số, lá có chất lớn hơn thắng. Ví dụ 7♥ lớn hơn 7♠. Lá nhỏ nhất bộ bài là 3♠, lá lớn nhất là 2♥.
Các bộ bài hợp lệ
| Bộ | Mô tả | Ví dụ |
|---|---|---|
| Rác (lá lẻ) | 1 lá | 9♦ |
| Đôi | 2 lá cùng số | 8♠ 8♥ |
| Sám (bộ ba) | 3 lá cùng số | J♣ J♦ J♥ |
| Sảnh | Từ 3 lá liên tiếp trở lên, không chứa heo | 5 6 7 8 |
| Tứ quý | 4 lá cùng số | Q Q Q Q |
| Đôi thông | Từ 3 đôi liên tiếp trở lên | 44 55 66 |
Bộ sau phải cùng loại, cùng số lá và lớn hơn bộ trước. So hai bộ cùng loại bằng lá lớn nhất của mỗi bộ (tính cả chất). Ví dụ sảnh 6-7-8 có 8♥ thắng sảnh 6-7-8 có 8♦.
Diễn biến một ván
- Ván đầu tiên, người giữ 3♠ thường đi trước (ở nhiều nơi phải ra lá này hoặc bộ chứa nó). Các ván sau, người thắng ván trước đi trước.
- Người tiếp theo theo chiều kim đồng hồ phải chặn bằng bộ lớn hơn cùng loại, hoặc bỏ lượt.
- Bỏ lượt rồi thì không được đánh tiếp trong vòng đó.
- Khi mọi người khác đều bỏ lượt, người đánh cuối được ra bộ mới tùy ý.
- Ván kết thúc khi có người hết bài. Thứ hạng nhất, nhì, ba, bét tính theo thứ tự hết bài.
Chặt heo
Heo là lá lớn nhất, nhưng có thể bị chặt bằng các bộ đặc biệt, ngay cả khi không cùng loại:
| Bộ dùng để chặt | Chặt được (luật phổ biến) |
|---|---|
| 3 đôi thông | 1 heo; 3 đôi thông nhỏ hơn |
| Tứ quý | 1 heo, đôi heo, 3 đôi thông, tứ quý nhỏ hơn |
| 4 đôi thông | 1 heo, đôi heo, 3 đôi thông, tứ quý, 4 đôi thông nhỏ hơn |
Ở nhiều nơi, 4 đôi thông được chặt không cần đúng lượt. Người bị chặt heo thường phải trả tiền phạt cho người chặt; mức phạt khác nhau theo chất heo (heo đỏ thường phạt nặng hơn heo đen) và theo thỏa thuận nhóm chơi.
Thối heo, thối bài và “cóng”
Khi ván kết thúc, người về cuối mà còn giữ heo, tứ quý hoặc đôi thông thường bị thối (phạt thêm). Người chưa đánh được lá nào khi có người hết bài thì bị cóng (chết cóng), thường bị phạt nặng nhất. Các mức phạt cụ thể là thỏa thuận của nhóm chơi hoặc quy định của từng ứng dụng.
Tới trắng
Tới trắng là thắng ngay khi vừa chia bài, không cần đánh. Các trường hợp phổ biến:
- Sảnh rồng: đủ 12 số từ 3 đến A.
- Tứ quý heo: cả bốn lá 2.
- 5 đôi thông.
- 6 đôi bất kỳ.
Một số nơi chỉ áp dụng tới trắng ở ván đầu, hoặc thêm các trường hợp khác. Hỏi luật trước khi chơi.
Xác suất tay bài đặc biệt
Tính trên một tay 13 lá chia ngẫu nhiên từ bộ 52 lá (tổng cộng C(52,13) ≈ 635 tỷ tay bài khác nhau):
| Tay bài | Cách tính | Xác suất |
|---|---|---|
| Tứ quý heo | C(48,9) / C(52,13) | ≈ 0,26% (khoảng 1/379) |
| Sảnh rồng (đủ 3 đến A) | [4¹² × 4 + 12 × C(4,2) × 4¹¹] / C(52,13) | ≈ 0,058% (khoảng 1/1.720) |
Nói cách khác, nếu ai đó “thường xuyên” được tới trắng bằng sảnh rồng, đó là điều rất đáng ngờ.
Mẹo chơi cơ bản
- Giữ heo và bộ chặt cho cuối ván; ra rác nhỏ trước.
- Đếm heo: nhớ đã ra bao nhiêu lá 2 và tứ quý để biết bộ của mình còn an toàn không.
- Đừng phá đôi thông để đánh rác nếu không bắt buộc.
Nếu bạn thích trò phải ghép bộ và tính điểm, xem Phỏm. Thuật ngữ như “thối”, “cóng”, “chặt” được giải thích thêm trong bài thuật ngữ game bài.
Nguồn tham khảo
- Wikipedia - Tiến lên: luật cơ bản và các biến thể.
- Xác suất: tính bằng tổ hợp, công thức ghi trong bảng.
